دوشنبه 1 آبان 1396 - 3 صفر 1439 - 2017 اکتبر 23
Delicious facebook RSS ارسال به دوستان نسخه چاپی ذخیره خروجی XML خروجی متنی خروجی PDF
کد خبر : 82763
تاریخ انتشار : 21 اردیبهشت 1392 0:0
تعداد مشاهدات : 1288

گزارش «نقد زیست محیطی» در دوازدهمین نشست از سلسله نشست های ادبیات تطبیقی

 

 
 
 
 

 

به نقل از خانه هنرمندان ایران: 

نشست نقد زیست محیطی در تاریخ 19 اردیبهشت در خانه هنرمندان ایران و با سخنرانی دکتر افشین دانه کار، دکتر بهمن نامور مطلق، دکتر بهنام کامرانی و دکتر صادق رشیدی برگزار شد. در ابتدای این نشست دکتر اسماعیل آذر با شرحی مختصری در باب رابطه ادبیات و محیط زیست و همچنین معرفی سخنرانان، دکتر دانه کار را به سخنرانی دعوت کرد. دانه کار سخنان خود را با بیان این مطلب آغاز کرد که درک رابطه انسان و طبیعت می تواند به مثابه پیش درآمدی بر نقد محیط زیستی باشد. متاسفانه برداشت های درستی از محیط زیست در کشور جاری نیست و معمولاً مسائل محیط زیستی را صرفاً مسائل طبیعی تعبیر می کنند و حفاظت از محیط زیست را محیط بانی تلقی می کنند. بدیعی است که کره زمین طی تغییر و تکامل به وضع امروزی و شکل گیری اکوسیستم های طبیعی انجامیده است. سه حوزه اثر برای شکل گیری حیات در کره زمین وجود دارد: 1- سنگ کره 2- آب کره 3- هواه کره. این سه جزء منابع  فیزیکی کره زمین هستند و در فصل مشترک آنها موجودات زنده آرایش گرفته اند. در کره زمین اکوسیستم های متعددی وجود دارد از جمله بیابان، علفزار، تندرا و غیره که همه اینها پراکندگی جغرافیایی و اجزا ساختاری معینی دارند در اینجا وقتی از عناصر ساختاری صحبت می شود مجموعه عناصر زنده و غیر زنده مدنظر هستند. ارتباط بین این اجزاء زنده و غیر زنده که به تبادل ماده و انرژی منجر می شود، اکوسیستم را شکل می دهد و شناخت این ارتباط اکولوژی را بر می سازد. بوم شناسی  به ارتباط انسان و محیط زیستش می پردازد و ارتباط مجموعه زنده و غیر زنده را که به یک پایداری از تبادل ماده و انرژی رسیده اند را در بر در می گیرد. این ارتباط اکولوژیک هم برای علوم طبیعی و هم برای هنرمندان و فعالین حوزه علوم انسانی دارای اهمیت است و می تواند کدهایی برای استفاده در حوزه فعالیت آنها را به بار آورد.. دانه کار در پایان با ارائه نقشه از مناطق حفاظت شده افزود بدیهی است که فعالیت های محیط بانی می تواند در حفظ گونه های جانوری و گیاهی بسیار تاثیرگذار باشد اما بدون شک نقش فرهنگ، هنر و آموزش در این زمینه می تواند بسیار موثرتر و حیاتی تر باشد

   دومین سخنران این نشست دکتر بهمن نامور مطلق بود که به بررسی صورتبندی های  معرفتی در مواجه مسئله محیط زیستی پرداخت. وی در ابتدا گفت : زمین بیمار شده است و بیماری زمین همه جهان و جان انسانها را نیز تهدید می کند. بخش گسترده ای از آسیب هایی که بر زمین وارد شده از نوع نگرش انسان پسارنسانسی است. نگاه مکانیکی به زمین موجب شد تا معرفت بشری نیز برای شناخت و تسلط بر آن بخشی و جزئی شود. یعنی نوع نگاه مکانیکی به هستی موجب پیدایش نوع صورت بندی مکانیکی در معرفت انسان معاصر غربی و به دنبال آن بسیاری از مناطق شرقی شد. این نگرش بود که موجب رفتارهایی ویژه با زمین و با محیط زیست شد که در نتیجه آن آسیب های جدی بر پیکره زمین و آسمان وارد گردید.

   مشکلات به وجود آمده موجب شد تا اکولوژی که به طور کانونی به محیط زیست می پردازد از اهمیت بی سابقه ای برخوردار شود. بر همین اساس این دانش رفته رفته به پارادایم دوره معاصر تبدیل شد چنانکه صورت بندی معرفت را دگرگون کرد و موجب شکل گیری تعداد زیادی از دانشهای بینارشته ای شد که برخی از آنها عبارتند از: فلسفه زیست محیطی، اسطوره شناسی زیست محیطی، جامعه شناسی زیست محیطی، روانشناسی زیست محیطی، ادبیات و هنر زیست محیطی. نامور مطلق در ادامه افزود این شاخه های بینارشته ای موجب پیوستگی مجدد معرفت از هم گسسته گردیده است و نوع نگرش به هستی و معرفت با هم دگرگون شد. صورت بندی نوین معرفت که برخاسته از پارادایم و  اپیستمه نو است بر پیوستگی هستی شناختی و شناخت  شناسی تاکید می ورزد تا از آسیب های بیشتر به زمین و زندگی زمینی که همه را تهدید می کند بکاهد. یکی از مهمترین حوزه ها که می تواند نقش مهمی در این باره ایفا کند ادبیات و هنر است. امروزه بخش مهمی از ادبیات و هنر به همین موضوع اختصاص یافته است و انتظار می رود در آینده بر وسعت آن افزوده شود.

   سومین سخنران این نشست دکتر بهنام کامرانی بود و در ابتدا بیان کرد که نقد زیست محیطی در آثار هنرمندان معاصر به شدت عملگرا بوده است. هنرمند به دنبال تئوری ها و دانشمندان می رود اما به شدت عملگرا است. و به همین خاطر یکی از اصلی ترین نقد های محیط زیستی در سال های اخیر توسط هنرمندان صورت گرفته است در همین راستا ما شاهد نمایشگاه هایی بوده ایم که هوای آلوده را حتی برای بچه ها خاطرنشان می کرده است و همینطور نمایشگاه های متعددی برای جنگلها و طبیعت برگزار شده است. نکته این است که از زمانی که انسان دست به تخریب طبیعت می زند درست در همان زمان یک مسئله و یک تقلیل به وجود می آید بدین معنا که ما از خاک و کره به چشم انداز ومنظره می رسیم یعنی نوعی دید تقلیل گرا  بر هنرمندان حاکم می شود. در این دید تقلیل گرایانه ما مخاطب هستیم و کنشی نداریم. در میان سال های 1960 به این سو هنرمندان این دید را بر هم می زنند. در واقع هنر به سوی زندگی رفت و پی آمد این امر تصور زمین به مثابه یک شی بود و به مثابه چیزی که ما در آن زندگی می کنیم. در این فرایند ما شاهد بازگشتی در بین هنرمندان از تقلیلی که رنسانس بدان دست زده بود، هستیم. شاید اولین تلنگرها درباره زمین را هنرمندان زیست محیطی وارد کردند. کامرانی در ادامه به ارائه تصاویر و نمونه هایی از فعالیت هنرمندان زیست محیطی پرداخت و در ادامه افزود شاید این چند نمونه، نمونه های محدودی بود از آنچه هنرمندان سعی می کنند به عنوان نقد وارد کنند ولی در واقع بعد از این جریانات  خود جریان زیست محیطی وارد حوزه های دیگری مثل حوزه های نقاشی، عکاسی و ویدئو آرت می شود. باید گفت که نسل جوان به این نوع از هنر و نقد زیست محیطی گرایش دارند. وی در پایان بیان کرد که هنرمندان بسیاری در باب مسئله زیست محیطی فعال بوده اند و این شاید راهی باشد برای برون رفت از پرتگاهی که در آن قرار گرفته ایم.

   آخرین سخنران این نشست دکتر صادق رشیدی بود. وی سخنان خود را با نقد عدم وجود منابع درخوری در باب نقد زیست محیطی در زبان فارسی آغاز کرد و در ادامه افزود حتی آنجا که از هنر معاصر صحبت می شود و هنرمندان با نگاه انتقادی هنری را خلق می کنند اتفاقاً باز هم مسئله ساز است زیرا انسان به عنوان یک سوژه فرهنگ ساز در طبیعت بکر دست می برد و آنرا بدل به یک محیط و نشانه کاملاً فرهنگی می کند. رشیدی در ادامه به تشریح ماهیت نقد زیست محیطی پرداخت: نقد زیست محیطی برای اولین بار توسط ویلیام رویکرز در 1978 ابداع شد و معنای کلی آن بررسی رابطه بین ادبیات و محیط زیست و یا رابطه بین مقولات انسانی و غیر انسانی است. منتقدان محیط زیستی هدف خود را از میان برداشتن تقابل میان انسان و طبیعت و فرهنگ و طبیعت می دانند. این منتقدان معتقدند که نگاه انسان محورانه به طبیعت باعث بحران محیط زیستی شده است. در نقد زیست محیطی به چگونگی بازتاب حضور و تحلیل محیط، طبیعت و بوم در هنر و ادبیات توجه می شود. این نقد به عنوان نوعی مطالعه بینا رشته ای محیط زیست را با هنر  و ادبیات پیوند می زند یعنی ترکیبی از علوم انسانی و محیط زیست است و همچنین رویکردهای متفاوت به محیط زیست را براساس فرهنگ و باور های انسان مورد بررسی قرار می دهد و در پی  فراهم ساختن نگرش های تازه به طبیعت از سوی هنرمندان با ملاحظات زیست محیطی است. نقد محیط زیستی از طرفی نیز  به تاثیر نگرش های جنسیتی، فرهنگی، نژادی و دینی بر چگونگی بازتاب طبیعت و محیط زیست می پردازد. رشیدی در ادامه به بررسی نمونه هایی از مباحث محیط زیستی و طبیعت در آثار ادبی و هنری پرداخت و در پایان بیان کرد سوالی که باقی می ماند این است که آیا این نقد زیست محیطی که ما به عنوان یکی از شاخه های ادبی در باب آن صحبت می کنیم اساساً روش دارد یا ندارد؟ سوالی که امید می رود در پژوهش های آتی بدان پاسخ داده شود.

 

 



جستجو در فروشگاه :
نظرسنجـــی
از اطلاعات کدام بخش سایت بیشتر استفاده می‌کنید؟
از اطلاعات کدام بخش سایت بیشتر استفاده می‌کنید؟



مراکز فروش
تهران ، خیابان دکتر بهشتی ، خیابان خالد اسلامبولی(وزرا) ،نبش کوجه دهم، شماره 50
021-88725954
تهران ، خیابان انقلاب، چهارراه وصال شیرازی،روبروی سینما سپیده، پاساژ خبیری
021-66404011
 
e@ecommerce@iup.ir